| → strona główna → aktualności → o nas → zarząd → statut → projekty → partnerzy → sponsorzy → kontakt | |
| o | |
|
|
|
| o | |
|
|
|
|
wierzba lapońska I |
|
|
I
Ochrona czynna zagrożonych stanowisk wierzby lapońskiej
Salix lapponum
L. w województwie podlaskim Towarzystwo Ochrony Siedlisk „ProHabitat” w okresie od 1.III.2009 r. do 31.VIII.2009 r. realizowało projekt pn. „Ochrona czynna zagrożonych stanowisk wierzby lapońskiej Salix lapponum L. w województwie podlaskim. Celem projektu była poprawa warunków funkcjonowania wierzby lapońskiej występującej na otwartych torfowiskach w Puszczy Białowieskiej (uroczysko Czerlon), P. Knyszyńskiej (uroczysko Stare Biele) i P. Augustowskiej (jez. Kolno, jez. Brożany) oraz Pojezierzu Sejneńskim (opcjonalnie) poprzez usunięcie konkurencyjnych gatunków drzewiastych zacieniających stanowiska oraz przygotowanie propagul wegetatywnych do przyszłorocznej reintrodukcji wierzby lapońskiej na torfowisku przylegającym do jeziora Wiejki (gm. Gródek), na którym gatunek ten wyginął w latach 90-tych ubiegłego wieku. Wierzba lapońska Salix lapponum L. - jest reliktem glacjalnym, osiągającym w Polsce południowo-zachodni skraj swego zwartego zasięgu. Występuje w trzech odizolowanych od siebie regionach: w Sudetach, na Polesiu Lubelskim oraz na Pojezierzu Mazurskim. Większość spośród dotychczas opisanych stanowisk obecnie nie istnieje - zachowały się jedynie dwa stanowiska górskie oraz kilkanaście położonych w północno-wschodniej i wschodniej części kraju. Jest to jeden z najrzadszych w Polsce gatunków roślin naczyniowych, wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin z kategorią EN (gatunek zagrożony wyginięciem). Wierzba lapońska, jako gatunek niskopienny i światłożądny, ustępuje głównie z powodu odwodnienia torfowisk i ekspansji konkurencyjnych gatunków drzew i krzewów. W pierwszym etapie przeprowadzona została weryfikacja stanu zachowania stanowisk wierzby lapońskiej co pozwoliło zaplanować działania ochronne oraz stosowną do aktualnej sytuacji dystrybucję prac i środków. Stanowiska i szacunkowa liczebność populacji Salix lapponum na obszarze całego województwa podlaskiego znana była wyłącznie z doniesień literaturowych. Dobrze rozpoznana populacja tego gatunku była jedynie na terenie Uroczyska Stare Biele w Puszczy Knyszyńskiej oraz w białowieskim Uroczysku Czerlon. Obserwacje prowadzone w ramach inwentaryzacji przyrodniczych, wykonywanych przez pracowników Katedry Ochrony i Kształtowania Środowiska Politechniki Białostockiej, przeprowadzono w latach 2002-2004, a więc przed 5 – 7 lat temu. Doniesienia o występowaniu przedmiotowego gatunku na Sejneńszczyźnie i w Puszczy Augustowskiej mają charakter archiwalny, zwłaszcza w aspekcie niezwykłej w ostatnich latach dynamiki przemian krajobrazu na terenach hydrogenicznych. Niesłychanie cennym doświadczeniem okazała się weryfikacja powyższych informacji in situ. Stwierdzono drastyczne obniżenie się liczebności wierzby lapońskiej w rezerwacie Stare Biele oraz w uroczysku Czerlon. Z opisywanej w roku 2004 kępy na Starych Bielach liczącej 59 pędów zachowało się jedynie kilkanaście rozproszonych osobników, w bardzo słabej kondycji. Głównym czynnikiem tak wyraźnego spadku liczebności jest zaniechanie rolniczego użytkowania tego uroczyska, czego następstwem jest sukcesja drzew i krzewów, głównie brzozy omszonej. Podobne zjawisko stwierdzono koło miejscowości Czerlonka w Puszczy Białowieskiej, gdzie poza brzozą omszoną i brodawkowatą do zacieniania stanowiska wierzby lapońskiej przyczyniały się wierzby uszata i szara, których rozwój stymulowany jest odwodnieniem mokradła. Ponadto, w najbogatszym stanowisku w regionie, w okolicy jeziora Pyre na pojezierzu Sejnieńskim, nie znaleziono już ani jednego osobnika. Ekstynkcje Salix lapponum w tym mokradle należy eksplikować wykonanymi pracami odwadniającymi. Środek torfowiska zachował się w stanie niezmienionym (żywe torfowisko wysokie o alimentacji ombrogenicznej), natomiast część okrajkowa, gdzie prawdopodobnie występował ten gatunek, w następstwie zaburzenia reżimu hydrologicznego obecnie jest łozowiskiem, z całkowitą dominacją wierzby szarej. Nie potwierdzono również stanowisk wierzby lapońskiej na torfowiskach przylegających do jeziora Kolno. Obiekt ten od wielu lat jest pod wpływem zaburzeń stosunków wodnych, co jest główną przyczyną zaniku mokradeł i związanej z nimi flory w tym rezerwacie przyrody. Stosunkowo stabilną i liczną populację S. lapponum udokumentowano na torfowisku w zlądowiałej misie jeziornej w okolicy jeziora Brożany w Puszczy Augustowskiej. Poza wymienionymi lokalizacjami penetrowano także okoliczne mokradła w zachodniej części Puszczy Augustowskiej i na Pojezierzu Sejneńskim, niemniej nie stwierdzono nowych stanowisk S. lapponum. W drugim etapie projektu wykonano zabiegi ochrony czynnej, polegające na ogłowieniu gatunków drzew i krzewów wytwarzających pędy odroślowe oraz wycięciu pozostałych gatunków zacieniających skupiska wierzby lapońskiej. Zgodnie z przedłożoną we wniosku metodyką rugowanie osobników konkurencyjnych przeprowadzono w promieniu co najmniej 7 metrów. Zabiegi przeprowadzono w dwóch skupieniach w uroczysku Stare Biele, jednym stanowisku w Uroczysku Czerlon oraz na niewielkim fragmencie torfowiska przy jeziorze Brożany. We wszystkich przypadkach ściętą biomasę usunięto poza obszar torfowiska. Trzecia część projektu polegała na przygotowaniu dwóch odrostów wegetatywnych do reintrodukcji wierzby lapońskiej na torfowisku przylegającym do jeziora Wiejki (gm. Gródek), na którym gatunek ten wyginął w latach 90-tych ubiegłego wieku. Pomimo, że uzyskano w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Białymstoku pozwolenie na odłożenie dwóch propagul, mając na uwadze mała liczebność pozostałych osobników wierzby lapońskiej w uroczysku Stare Biele, działania ograniczono do jednego osobnika. Pęd przygotowano w czerwcu br. i wizja terenowa przeprowadzona 31 sierpnia br. wskazuje na duże prawdopodobieństwo powodzenia działania. Reasumując, zakładane w projekcie cele zostały osiągnięte, niemniej ochrona czynna S. lapponum wymaga permanentnego monitoringu populacji tego gatunku, wspomaganego powtarzanymi zabiegami ogławiania i wycinania konkurencyjnych drzew i krzewów, zwłaszcza tych które wytwarzają pędy odroślowe. Zadania te będą realizowane w ramach środków własnych TOŚ „ProHabitat”. Wymierne, mierzalne efekty projektu widoczne będą za 2-3 lata i wyrażone będą spodziewanym wzrostem liczebności osobników wierzby lapońskiej jak i również prawdopodobnym wzrostem różnorodności biologicznej na terenach objętych projektem. Informacja o współczesnych, potwierdzonych inwentaryzacją stanowiskach wierzby lapońskiej będzie ponadto opublikowana w aktualnie powstającej Czerwonej Księdze Roślin województwa podlaskiego. Projekt został zrealizowany dzięki finansowemu wsparciu Grupy Energa z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Przyrody “pro Natura” w ramach Funduszu dla Przyrody. informacji na stronach: www.prohabitat.pl oraz www.funduszdlaprzyrody.pl. PLAKAT GALERIA Koordynator projektu: dr inż. Andrzej Kamocki e-mail: kamocki@prohabitat.pl tel.: +48 504 288 448 |
|
| o | |
|
© 2008-2010 ProHabitat |
|
